საკვლევი თემა

რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის როლი კრემლის საგარეო პოლიტიკაში

კონცენტრაცია: საერთაშორისო ურთიერთობები

სტუდენტი: მიხეილ ქორქაშვილი

ხელმძღვანელი: გიორგი კობერიძე

2021 წელი, თბილისი

რეზიუმე

წინამდებარე თემის სათაურია „რუსეთის მართმადიდებლური ეკლესიის როლი კრემლის საგარეო პოლიტიკაში“.  კვლევა მიზნად ისახავს დაადგინოს, თუ  რა როლი აკისრია რუსულ ეკლესიას რუსეთის ფედერაციის საგარეო პოლიტიკაში.

2000-იანი წლებიდან ჩვენ ვაკვირდებით რუსეთის აღმასვლას. მისმა ეკონომიკურმა აღმასვლამ გამოიწვია სამხედრო ექსპანსიების ციკლი მის სამეზობლოში, როგორიცაა: საქართველო, უკრაინა.  ასევე, იგი აქტიურად ჩაერთო სირიის სამოქალაქო ომში, სადაც მან ასადის მხარე აირჩია. 2000-იანი წლებიდან რუსეთთან ერთად იზრდება რუსული ეკლესიის გავლენების ზრდა. იგი აქტიურად ერთვება არა მხოლოდ საგარეო  პოლიტიკაში, არამედ მნიშვნელოვან როლს ასრულებს რუსეთის საშინაო პოლიტიკაშიც.

კვლევის შედეგად გამოვლინდა, რომ რუსულ ეკლესიასა და კრემლს შესაძლოა ჰქონდეთ განსხვავებული საგარეო ინტერესები, თუმცა ისინი მაინც ერთობლივად მუშაობენ სხვადასხვა საკითხების გადასაჭრელად. კვლევის მიმდინარეობისას გამოიკვეთა, რომ რუსული ეკლესია რუსული პოლიტიკის გაგრძელებაა. დღევანდელი რუსული საგარეო პოლიტიკა აგებულია ტრადიციებზე და კონსერვატიზმზე, ანალოგიურს ქადაგებს რუსული ეკლესიაც. ამიტომ, რუსული ეკლესია  რბილი ძალის კარგი ინსტრუმენტია. თუმცა, კვლევის დროს ისიც  კარგად გამოჩნდა, რომ რუსული ეკლესია კრემლის ყველა დირექტივას არ ასრულებს და საკმაოდ გავლენიანი ინსტიტუტია რუსეთის ფედერაციასა და მის საზღვრებს გარეთ.

შესავალი

რუსეთის ეკლესიასა და რუსეთის ხელისუფლებას მუდმივად განსაკუთრებული დამოკიდებულება ჰქონდათ ერთმანეთის მიმართ. რუსეთის ხელისუფლება ხშირად იყენებდა რელიგიურ ფაქტორს  საგარეო პოლიტიკაში გავლენების გასაძლიერებლად. ანალოგიური სიმბიოზური დამოკიდებულება 21-ე საუკუნეშიც გრძელდება.  განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია  მოვლენები, რომლებიც 2014 წლიდან დღემდე ხდება. ამიტომ, კვლევის მიზანია გასაგები გახდეს, თუ რა როლი აკისრია რუსულ ეკლესიას კრემლის საგარეო პოლიტიკაში 2014 წლიდან დღემდე მომხდარ მოვლენებზე.

რუსეთის იმპერიის არსებობის ორსაუკუნოვანი ისტორიის მანძილზე, მართლმადიდებლობა, როგორც იდეოლოგია,  იყო იმპერიის საგარეო პოლიტიკის ექსპანსიის მთავარი ზნეობრივი გამართლება. აღნიშნული იდეოლოგიური დოქტრინა განსაკუთრებით იმპერიის სამხრეთით კავკასიასა და  შავი ზღვის რეგიონებში გამოიყენებოდა, სადაც ოსმალეთის იმპერია რუსეთის მთავარ კონკურენტად მოიაზრებოდა.  რუსეთსა და ოსმალეთს შორის კონფრონტაცია ამ ორი საუკუნის მანძილზე 8- ჯერ მოხდა. უნდა აღინიშნოს ის, რომ ორივე იმპერია თავის სახელმწიფო პრინციპებში თეოლოგიურ ელემენტებს შეიცავდა. მონარქი/სულთანი ერთდროულად იყო ოფიციალური ეკლესიის მეთაური და ამ თვალსაზრისით, ორივე მმართველი თავიანთ პიროვნებაში იზიარებდა როგორც პოლიტიკურ, ისე რელიგიურ ავტორიტეტს. შესაბამისად, დაპირისპირება ამ ორ იმპერიას შორის  არა მხოლოდ სამხედრო-პოლიტიკური მახასიათებლით გამოირჩეოდა, არამედ ის რელიგიური კონფრონტაციაც იყო (Kuznetsov, 2021).

საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ რუსეთის ეკლესიის ისტორიაში იწყება ახალი ეტაპი. რუსეთის პოლიტიკურმა ხელმძღვანელობამ  ეკლესია აღიარა პარტნიორად და არა მტრად. გასული საუკუნის 90-იანი წლების დასაწყისში, როდესაც ბორის ელცინი იყო ქვეყნის პრეზიდენტი, მართლმადიდებლობის აღორძინება  ძირითადად განპირობებული იყო რუსეთში პროდასავლურ ლიბერალებსა და პროსაბჭოთა [1]ეტატისტებს შორის ხელისუფლებისთვის ბრძოლა. ამ პერიოდში რუსული ეკლესიის გავლენა რუსეთის საგარეო პოლიტიკაზე იყო მინიმალური, თუმცა, მან მაინც მოახერხა  რუსეთის საგარეო პოლიტიკაზე  გავლენის მოხდენა. 90 -იანებში, როდესაც რუსეთმა სამშვიდობო კონტიგენტი გაგზავნა იუგოსლავიაში:  ხორვატიაში, კოსოვოსა და მეტოხიაში რუსი სამშვიდობოები იცავდნენ არა მხოლოდ მართლმადიდებელი სერბული მოსახლეობით დასახლებულ ტერიტორიას ეთნიკური კონფლიქტის დროს, არამედ ფიზიკურად იცავდნენ მართლმადიდებლური მონასტრებისა და ტაძრების საკუთრებასაც (Kuznetsov, 2021).

მას შემდეგ, რაც 2000-იან წლებში  რუსული პოლიტიკური ელიტა შეიცვალა და მას ხელმძღვანელად მოევლინა ვლადიმერ პუტინი, რუსეთის საგარეო პოლიტიკა უფრო მეტად ხისტი და აგრესიული გახდა. შესაბამისად რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიაც უფრო მეტად აქტიურად ჩაერთო რუსეთის საგარეო პოლიტიკაში. რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესია გადაიქცა რბილი ძალის  აქტიურ იარაღად რუსეთის საგარეო პოლიტიკაში. მიუხედავად იმისა, რომ ხშირ შემთხვევაში რუსეთის ეკლესია ასრულებს პირდაპირ დირექტივებს, რომელიც  მმართველი რგოლებიდან მოდის,  აღნიშნული დირექტივები რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის დღის წესრიგსაც შეესაბამა, თუმცა, ეს ყოველთვის ასე არ არის და იმ შემთხვევაში თუ დაკისრებული მისია რუსეთის ეკლესიისათვის მიუღებელია, მაშინ იგი მას არ ასრულებს.

აქტუალურობა

2000-იან წლებში დაწყებულმა რუსულმა საგარეო  აქტიურობამ მთლიანად შეცვალა რეგიონში არსებული სიტუაცია.  საქართველოსა და  უკრაინაში რუსული  სამხედრო ექსპანსია კი ამის კარგი მაგალითია. თუმცა 21-ე საუკუნეში ყოველი სამხედრო დაპირისპირება უფრო მეტ თანხებთან არის დაკავშირებული. ტექნოლოგიურმა პროგრესმა და ეტაპობრივმა „დიგიტალიზაციამ“ ქვეყნებს მისცა გასაქანი, რათა ტრადიციულ სამხედრო დაპირისპირებასთან ერთად აღნიშნული მეთოდებიც კარგად გამოეყენა და რბილი ძალის და დეზინფორმაციის მეშვეობით შეეცვალათ განწყობა მოსახლეობაში. რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიასა და კრემლს შორის მჭიდრო კავშირის წყალობით, რელიგია განსაკუთრებით ძლიერი იარაღი აღმოჩნდა ყოფილ საბჭოთა ქვეყნებში, მაგალითად, როგორიცაა მოლდოვა. მოლდოვის  მაღალი იერარქიის სასულიერო პირები, რომლებიც მოსკოვის ერთგულნი და მოკავშირენი არიან, მუხლჩაუხრელად იბრძოდნენ იმისათვის, რომ დაბრკოლება შეექმნათ მოლდოვის დასავლეთთან ინტეგრაციისთვის (Higgins, 2016a).

აღნიშნული შემთხვევა დიდ ყურადღებას საჭიროებს, რადგან გავლენის გაზრდის მიზნით, კრემლი რუსული ეკლესიის მეშვეობით ხშირად იყენებს  რბილი ძალის მეთოდს,განსაკუთრებით კი რელიგიურ ფაქტორს.

გარდა რბილი ძალისა, რუსული ეკლესია აქტიურად ჩართულია შიდა პოლიტიკაში. მისი გავლენები და ფინანსური შემოსავალი აძლევს მას იმის საშუალებას, რომ გარკვეული ცვლილებები შეატანინოს რუსეთის დუმას. თუმცა აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ კანონების დიდი ნაწილი სახელმწიფოს ინტერესშიცაა, რადგან ცვლილებები სწორედ იმისკენაა მიმართული, რომ რუსული მთავრობა უფრო ავტორიტატული გახდეს.

რუსული სახელმწიფოს მოძლიერების შემდგომ, კრემლმა  მნიშვნელოვნად ჩათვალა   რუსული ეკლესიის გლობალურ ეკლესიად გარდაქმნა. ამისათვის ისინი ფინანსებს არ ზოგავდნენ. დასავლეთის მთავრობები არ უნდა იყვნენ გულუბრყვილოები და არ უნდა უყურებდნენ  რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას ისე, თითქოს ეს ჩვეულებრივი ეკლესია. მაგალითად, საფრანგეთის ყოფილი პრეზიდენტი ნიკოლა სარკოზი გულუბრყვილო იყო, როდესაც მან კრემლს მისცა უფლება ეიფელის კოშკის მახლობლად საფრანგეთის მეტეოროლოგიური ინსტიტუტის შენობა  შეესყიდა. მოსკოვს აღნიშნულ ტერიტორიაზე  სურდა, რომ  აშენებულიყო რელიგიური ცენტრი და მართლმადიდებლური ეკლესია ამ მიწის 8,400 კვადრატულ მეტრზე, რომლის ღირებულება 85 მილიონ დოლარს შეადგენდა. ამას მოჰყვა რუსეთის ელჩის, ალექსანდრე ორლოვის აგრესიული ლობირება, რომელსაც ეხმარებოდა ვლადიმერ კოჟინი, კგბ-ს ყოფილი ოფიცერი. კოჟინი იყო კრემლის პრეზიდენტის ქონების მართვის დეპარტამენტის უფროსი, სადაც დასაქმებულია ორმოცდაათი ათასი თანამშრომელი. ამ განყოფილებას, ერთ დროს   პუტინიც ხელმძღვანელობდა სანამ ის FSB–ს დირექტორი გახდებოდა, აღნიშნული დეპარტამენტი არა მხოლოდ რუსეთში სახელმწიფო ქონებას მართვას, არამედ საზღვარგარეთ რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის ქონებასაც კურირებს. ახალი შენობა მდებარეობს Palais de l’Alma- სგან  არც თუ ისე შორს. 2019 წლის მონაცმებით  Palais de l’Alma-ში მდებარეობს საფრანგეთის პრეზიდენტის საფოსტო სამსახური და პრეზიდენტის აპარატის თექვსმეტი ბინა. საფრანგეთის კონტრდაზვერვა  წინააღმდეგი იყო გასხვისებულიყო საფრანგეთის მეტეოროლოგიური ინსტიტუტის შენობა, მითუმეტეს რუსული ეკლესიისთვის.  მათ გაანალიზებული ჰქონდათ, რომ  რუსულ ეკლესიას მჭიდრო კავშირები აქვს FSB-სთან. მიუხედავად მათი გაფრთხილებებისა, პროექტი მაინც დასრულდა.  (Herpen, 2019)

ლიტერატურის მიმოხილვა

იმისათვის, რომ უკეთ შემეცნო თუ რა როლი უკავია რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიას, რუსეთის საგარეო პოლიტიკაში საჭირო იყო სხვადასხვაგვარი ინფორმაციის მოძიება, რომელიც მომცემდა იმის საშუალებას,  რომ თემა უფრო მეტად სიღრმისეულად გამეგო. მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნული საკითხი აქტუალურობით სარგებლობს ქართული ლიტერატურა აღნიშნულ თემასთან  დაკავშირებით, ფაქტობრივად,  საერთოდ არ არსებობს.

პირველ რიგში,  კვლევისთვის მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ შევისწავლოთ რუსული ეკლესიის როლი კრემლის საგარეო პოლიტიკაში, არამედ გავიგოთ რატომ მოქმედებს აღნიშნული რბილი ძალის მეთოდები განსაკუთრებით ეფექტურად უკრაინასა და მოლდოვაში.

ამ კვლევისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია „The Foreign Policy Cente”- 2015 წლის კვლევა, რომელიც ეხება  შემდეგს – ტრადიციული რელიგია და პოლიტიკური ძალა: ეკლესიის როლის კვლევა საქართველოში, სომხეთში, უკრაინასა და მოლდოვაში.  აღნიშნული კვლევა დეტალებში აღწერს, თუ რა როლი აკისრია ეკლესიას ამ ქვეყნების პოლიტიკაში და ასევე საუბრობს, თუ რა კავშირები აქვთ ამ ქვეყნებს რუსულ ეკლესიასთან, რამდენად დიდ გავლენას ახდენს  იგი ამ ქვეყნებში და რა არის ამის გამომწვევი მიზეზი (Hug, 2015).

ყირიმის ანექსიის შემდეგ, ჰიბრიდული ომის კონცეფციას  სწრაფად მიენიჭა მნიშვნელოვანი როლი,  რათა გაანალიზებულიყო აღნიშნული სამხედრო ოპერაციის წარმატება.  როგორც დღეს რუსეთთან დაკავშირებით გამოიყენება, ”ჰიბრიდული ომი” გულისხმობს მოსკოვის მიერ დივერსიული ინსტრუმენტების ფართო სპექტრის გამოყენებას, რომელთა უმეტესობა არასამთავრობოა, რუსეთის ეროვნული ინტერესების მისაღწევად. რუსული ჰიბრიდული სტრატეგიები არ არის ახალი, მაგრამ განახლებულია ოცდამეერთე საუკუნისთვის.

რელიგიისა და ღირებულებების როლი რუსეთის პოლიტიკაში: ჰიბრიდული ომის შემთხვევა, ეს არის კვლევა, რომელიც მეხმარება გავაანალიზო, თუ რა როლი აკისრია რუსულ მართმადიდებლურ  ეკლესიას ჰიბრიდული ომის კონცეფციაში და რა მახასიათებლებით გამოირჩევა იგი (Antúnez, 2017).

სამეცნიერო ნაშრომები, რომელიც ეძღვნება რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიას დაობენ იმის შესახებ, რომ საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ ეკლესია-სახელმწიფო ურთიერთობებში თითქმის არაფერი  შეცვლილა. მკვლევართა ერთი ნაწილისთვის ეკლესია ყოველთვის  არის საიმედო იარაღი სახელმწიფოს ხელში. ისინი ფიქრობენ, რომ რადგანაც რუსეთის მართმადიდებლურ ეკლესიას არ აქვს მკაფიო საგარეო პოლიტიკური  დღის წესრიგი მისი განხილვა განცალკევებით რუსეთის საგარეო პოლიტიკისგან არ საჭიროებს. სხვა მკვლევართა აზრით რუსეთის მართმადიდებლურ ეკლესიას შესაძლოა ჰქონდეს გარკვეული ავტონომია, თუმცა მისი თავისუფლება საკმაოდ შეზღუდულია.  ამ ჯგუფებისთვის, რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის  საგარეო პოლიტიკური დღის წესრიგი მთლიანად რუსეთის სახელმწიფოზეა დამოკიდებული. იმის ნაცვლად, რომ გავანალიზოთ თუ როგორ შეიცვალა ურთიერთობა  რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიასა  და სახელმწიფოს შორის საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, მეცნიერთა უმეტესობა ცდილობს ნაცნობ სტერეოტიპებს დაეყრდნონ.  ყველაზე ხშირი დაშვება, რომელსაც მკვლევარები აკეთებენ რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიისადმი არის ის, რომ საერთაშორისო არენაზე ისინი მხარს უჭერენ რუსეთის ფედერაციის დღის წესრიგს სუბორდინაციიდან გამომდინარე  და არა მათი მსგავსი საგარეო ინტერესების გამო.

იმისათვის, რომ განმესხვავებინა ეს შეხედულებები, საჭიროა  სიღრმისეულად მივუდგე ამ საკითხს. ამიტომ მნიშვნელოვანია არა მითების, არამედ ფაქტების გაანალიზება, რომელიც საშუალებას მომცემდა, გამეგო რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიის მხარდაჭერა  კრემლის საგარეო პოლიტიკიდან გამომდინარეობდა, სუბორდინაციიდან თუ მათ მართლა ჰქონდათ საერთო ინტერესები საგარეო პოლიტიკაში, რომელიც ორივესთვის ხელსაყრელი იქნებოდა. ამ ყველაფრის გაანალიზებაში კი დამეხმარა წყარო, რომელიც იკვლევს რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიას და რუსეთის საგარეო პოლიტიკას (Petro, 2018).

საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, რუსეთის მართლმადიდებლურმა ეკლესიამ და უფრო ფართოდ მართლმადიდებლურმა სარწმუნოებამ მზარდი გავლენა მოახდინა საზოგადოებრივ და პირად ცხოვრებაზე. მოსახლეობის უმეტესობა (დაახლოებით 80%) თავს მართლმადიდებლად მიიჩნევს და მრავალი მოქალაქე მიიჩნევს, რომ რელიგია არის რუსეთის ეროვნული იდენტურობის განმსაზღვრელი ელემენტი. რუსეთის მთავრობის ოფიციალურმა წარმომადგენლები – მათ შორის მინისტრები, უფროსი სამხედრო მეთაურები და თავად პრეზიდენტი ვლადიმერ პუტინი – ღიად აღიარებენ თავიანთ მართლმადიდებლურ რწმენას.

ის ფაქტი, რომ რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიას  საკმაოდ დიდი გავლენა აქვს რუსეთის საშინაო პოლიტიკაზე ცნობილი ფაქტია და არ არის გასაკვირი.  ნაკლებად ცნობილი და განსაცვიფრებელი ფაქტი არის ის რომ, რუსეთის ეკლესია  გავლენებით სარგებლობს რუსეთის ატომური იარაღის კომპლექსებზე, რომელიც ითვლება მსოფლიოს ერთ-ერთ უძლიერეს სამხედრო ფრთად. ბოლო სამი ათწლეულის მანძილზე სამღვდელოებამ შეაღწია მეთაურობის ყველა საფეხურზე და თავს აყენებდა, როგორც რუსეთის ბირთვული პოტენციალის მცველად. შეუძლებელია რუსეთში დღეს სტრატეგიული რეალობის სრულად გააზრება კრემლის, რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიასა და რუსეთის სტრატეგიული ბირთვული ძალების შესანიშნავი კავშირის შესწავლის გარეშე.

აღნიშნული ინფორმაციის შესასწავლად და გასაგებად თუ რა გავლენებით და რატომ სარგებლოს რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესია გავლენით კრემლის ბირთვულ კომპლექსებზე გვეხმარება წყარო- „როგორ ისწავლა რუსეთის ეკლესიამ შეეწყვიტა დარდი და შეყვარებოდა ბომბი, მართლმადიდებლობის გავლენა მოსკოვის ბირთვულ კომპლექსზე“. (Adamsky, 2019)

კონცეფცია  Русский мир- ი სათავეს ჯერ კიდევ 11 საუკუნიდან იღებს. იგი მნიშვნელოვან როლს ასრულებს რუსეთის კულტურული დიპლომატიის მეშვეობით, რომელიც კარგი რბილი ძალის მექანიზმად შეიძლება ჩავთვალოთ. ვლადიმერ პუტინმა Russky mir-ი 2007 წელს შექმნა, რომელიც მიმართული იყო რუსული ცოდნის, ენისა და კულტურის პოპულარიზაციისთვის. 2009 წელს კი Russky mir-ს ოფიციალურად შეუერთდა რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესია, რათა მსოფლიოსთვის შეექმნა დადებითი განწყობა Russky mir-სადმი. პროექტი თავდაპირველად მიზნად ისახავდა, განევითარებინა პოლიტიკური და ეკონომიკური ურთიერთობები რუსულად მოლაპარაკე ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკებში.  მაგრამ მალე ის მოიცავდა მსოფლმხედველობას, რომელიც   დაპირისპირებაში  მოდიოდა  დასავლეთთან. სხვაგვარად რომ ვთქვათ,  თუ კრემლის  რიტორიკა აქამდე  ეწინააღმდეგებოდა დასავლეთის მოქმედებების უარყოფით შედეგებს მთელი მსოფლიოს მასშტაბით, მათი რიტორიკა შეიცვალა  იმგვარად, რომ  დასავლეთს პრინციპულად წარმოაჩენენ, როგორც ფუნდამენტურად ინდივიდუალისტურ ცივილიზაციას, რომელიც შეუთავსებელია რუსულ ღირებულებებთან და ტრადიციებთან. რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესია ყოველთვის განიხილავდა საზოგადოებას, როგორც კოლექტიურ ორგანიზმს, იგი მუდამ  სკეპტიკურად უყურებდა  ინდივიდუალიზმის ისეთ სახეობას, რასაც ლიბერალური აზროვნება ქადაგებს.  ასევე, ის არის კონსერვატული თავისი სოციალური ფასეულობებით და განსაკუთრებით მგრძნობიარეა თუ უცხო რელიგიური ჯგუფები, რაღაც მხრივ, ახდენენ გავლენას მასზე. მეტიც, რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის ხელმძღვანელმა კირილმა დიდი ხნის წინ შეიქმნა  კულტურული მეომრის იმიჯი. მან ეს იმაზე ადრე შექმნა სანამ ამას ვლადიმერ პუტინი იზამდა.  იმის გათვალისწინებით, რომ რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის კანონიკური ტერიტორია აჭარბებს რუსეთის  დღევანდელ ტერიტორიას, რუსული რბილი ძალის პოპულარიზაცია საზღვარგარეთ  პროექტი Russky Mir-ის სახით ბუნებრივად უბიძგებს  ეკლესია-სახელმწიფოს თანამშრომლობას.

აღნიშნული ლიტერატურის დამუშავების შემდეგ, ასევე შეგვიძლია დავიჭიროთ მსგავსება, თუ როგორ მოქმედებდა Russky Mir- ი არა მხოლოდ ყირიმში, დონბასსა და მოლდოვაში, არამედ  ახლო აღმოსავლეთში, კერძოდ კი სირიაში. წყარო  „პუტინის პატრიარქი“ დეტალურ ინფორმაციას გვაძლევს  ჩამოთვლილ დეტალებზე და მეტიც, გვაძლებს საშუალებას, დავინახოთ ერთგვარი მსგავსება იმის შესახებ. თუ როგორ მოქმედებს ეკლესია და კრემლი გავლენების გასაძლიერებლად (Soroka, 2016).

კვლევები, რომლებიც მიძღვნილია რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის როლზე კრემლის საგარეო პოლიტიკაში, უმეტესწილად განიხილავენ უკრაინის მაგალითს და სამწუხაროდ ჩრდილში ტოვებენ მოლდოვის შემთხვევას. არადა მოლდოვის და უკრაინის შემთხვევებს შორის მსგავსება ცხადია. როგორც მოლდოვაში, ისე უკრაინაში დღეს გავლენებისთვის ორი ეკლესია იბრძვის, მართალია მოლდოვასაგან განსხვავებით უკრაინაში უკვე დამოუკიდებელი ეკლესია  აქტიურად არის ჩართული, თუმცა უკრაინის ის ნაწილი, რომელიც რუსეთს ემხრობა დიდ გავლენას ახდენს ქვეყანაზე.

მოლდოვაშიც ანალოგიურ სიტუაციას ვაწყდებით. მოლდოვაშიც ორი მართლმადიდებლური ეკლესია გვხდება, რომელიც ერთი რუსეთის დაქვემდებარების ქვეშ არის, ხოლო მეორე – რუმინეთის. მიუხედავად იმისა, რომ მოლდოვის მოსახლეობა  გაყოფილია მოლდოვის მართლმადიდებლურ ეკლესიასა და ბესარაბიის მართლმადიდებლურ ეკლესიებს შორის , უმეტესობა (86%) მოლდოველი ქრისტიანებისა თავის თავს აღიქვამენ მოლდოვის მართლმადიდებლური ეკლესიის მრევლად, ხოლო  დანარჩენი  კი ემხრობა ბესარაბიის მართლმადიდებლურ ეკლესიას. გამომდინარე იქიდან, რომ მოლდოვის მართლმადიდებლური ეკლესია რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის დაქვემდებარების ქვეშ არის,  აღნიშნული რუსეთს აძლევს კარგ დასაყრდენს, ეკლესიის კულტურული რბილი ძალის მეშვეობით გაზარდოს რუსული გავლენა და მოსახლეობის განწყობაზე მოახერხოს ზემოქმედება. ნაშრომი, რომელიც  მიძღვნილია ამ თემაზე სახელით, „მართმადიდებლურ იდენტობა, რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესია როგორც რბილი ძალის ხელსაწყო პოსტ-საბჭოთა სივრცეში: მოლდოვის შემთხვევა“ ზუსტად გვიხსნის იმ სიტუაციას, რომელიც მოლდოვაში ხდება.

აღნიშნულის გაანალიზების შემდეგ შესაძლებლობა მომეცა უფრო კარგად გავცნობოდი სიტუაციას, რომელიც მოლდოვაშია, აღნიშნული დოკუმენტი ასევე მნიშვნელოვანია იმ კუთხით, რომ შესაძლებლობა მომეცა უფრო კარგად გამეანალიზებინა მოლდოვის პოლიტიკური წრე და  მმართველი ელიტები, რა და როგორი მეთოდებით ხდება რუსული რბილი ძალის გავრცელება მოლდოვის ტერიტორიაზე. აღნიშნული ინფორმაცია ასევე საშუალებას მაძლევს პარალელები გავავლო უკრაინაში მიმდინარე პოლიტიკურ დღის წესრიგზე. (van de Kamp, 2017)

ჩატარებული სამუშაოს აღწერა

იმის გასაგებად, თუ  რა როლი აკისრია რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიას კრემლის საგარეო პოლიტიკაში, ჩავატარე როგორც პირველადი, ასევე მეორადი კვლევა. კვლევაში გამოყენებულია თვისებრივი კვლევის მეთოდი – სიღრმისეული ინტერვიუ და მონაცემების ანალიზი.

სიღრმისეული ინტერვიუსთვის შერჩეულ იქნა ოთხი რესპონდენტი – თორნიკე შარაშენიძე, გიორგი ბუტიკაშვილი, ნიკოლოზ გურგენიძე და ალექსანდრე ბიძინაშვილი. რესპოდენტების შერჩევისას გათვალისიწინებული იყო  ნაშრომის სპეციფიკა, რომელიც მოითხოვდა აღნიშნულ თემასთან დაკავშირებულ პოლიტიკურ ცოდნას. ინტერვიუ ჩავატარე  ნახევრად სტრუქტურირებული მეთოდით, (იხ. დანართი 1) სადაც  კითხვარის დახმარებით წინასწარ განსაზღვრული მქონდა ე.წ. გზამკვლევი, რომელიც ინტერვიუს მსვლელობისას ორიენტაციაში ეხმარებოდა რესპონდენტებს. ინტერვიუ სულ შვიდი კითხვისგან შედგებოდა, თუმცა, რესპონდენტების სპეციალიზაციიდან გამომდინარე, დამატებითი კითხვები ინტერვიუს პროცესში ისმეოდა. უნდა აღინიშნოს, რომ COVID-19-ის პანდემიიდან და ქვეყანაში არსებული საგანგებო მდგომარეობის გათვალისწინებით, რესპონდენტებთან პირისპირ შეხვედრა ვერ მოხერხდა და ინტერვიუები ჩატარდა ონლაინ რეჟიმში.

პირველი ინტერვიუ ჩავატარე თორნიკე შარაშენიძესთან, რომელიც არის  საქართველოს საზოგადოებრივ საქმეთა ინსტიტუტის საერთაშორისო ურთიერთობების საბაკალავრო და სამაგისტრო პროგრამების ხელმძღვანელი  და პროფესორი, რომელსაც სიღრმისეული ცოდნა გააჩნია რუსული რბილი ძალის შესახებ.  აღნიშნული ინტერვიუ ჩატარდა პლატფორმა Zoom-ის მეშვეობით. ინტერვიუ დაიწყო 13:18 წუთზე და გაგრძელდა 20 წუთი.  ბატონმა თორნიკემ, ყურადღება გაამახვილა რუსულ რბილ ძალაზე. მან ასევე განმარტა რა მიზეზით არის ტრადიციული რუსული სახე უფრო მეტად მისაღები, პოსტ-საბჭოთა სივრცეში და ყურადღება გაამახვილა რუსულ ენასა და კულტურაზე, რომელიც რბილი ძალის საშულებით აქტიურად გამოიყენება აღნიშნულ რეგიონში.

მეორე ინტერვიუ ჩატარდა ნიკოლოზ გურგენიძესა და ალექსანდრე ბიძინაშვილთან ერთობლივად. ნიკოლოზ გურგენიძე არის არისტოტელეს უნივერსიტეტის საღვთისმეტყველო ფაკულტეტის კანონიკური სამართლის მაგისტრანტი, ხოლო ალექსანდრე ბიძინაშვილი თბილისის სასულიერო სემინარიისა და თბილისის ივ.ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის, ისტორიის მიმართულების ბაკალავრიატის სტუდენტი და მკვლევარი.  აღნიშნული ინტერვიუ ჩატარდა Zoom-ის პლატფორმის მეშვეობით, რომელიც შედგა 5 მაისს 22:00 საათზე  და  ინტერვიუს ხანგრძლივობამ შეადგინა  საათსა და ოცდაათ წუთს. რესპოდენტებმა ყურადღება გაამახვილეს რუსული ეკლესიის გავლენაზე რეგიონში, დეტალური ინფორმაცია მომაწოდეს, თუ რა  როლს თამაშობს იგი რბილი ძალის კონცეფციაში. ასევე, დაწვრილებითი ინფორმაცია მომაწოდეს უკრაინის ავტოკეფალიაზე და იმ დაპირისპირებაზე, რომელიც არსებობს დღევანდელ მართლმადიდებლური სამყაროში. აგრეთვე, ინფორმაცია მომაწოდეს თუ რატომ არის ეს დაძაბულობა შექმნილი და რა როლს თამაშობს რუსეთის ეკლესია აღნიშნულში.

მეოთხე ინტერვიუ ჩატარებულ იქნა გიორგი ბუტიკაშვილთან. იგი არის  თბილისის თავისუფალი უნივერსიტეტისა და ტეხასის უნივერსიტეტის პროგრამის მკვლევარი. მისი კვლევის საგანია „რუსეთის თანამედროვე ომის წარმოების თეორიები და პრაქტიკა“. აგრეთვე, მას მინიჭებული აქვს გერმანიის კათოლიკური უნივერსიტეტის საერთაშორისო ურთიერთობებისა და საერთაშორისო ეკონომიკის მაგისტრის ხარისხი. გიორგი ბუტიკაშვილთან ინტერვიუ შედგა პლატფორმა Messenger-ის მეშვეობით, სადაც მას გადაეგზავნა წინასწარ შედგენილი კითხვარი, რომელზედაც 10 დღის მანძილზე უნდა გაეცა პასუხი. 9 მაისს კითხვარი გაეგზავნა „მესენჯერის“ საშუალებით, ხოლო ბატონმა გიორგიმ დამიბრუნა კითხვარი 18 მაისს. მან  ყურადღება გაამახვილა იმაზე, თუ რატომ არ იყო რუსული ეკლესია კლასიკური ეკლესია და რა გავლენებით სარგებლობს იგი რუსეთის საგარეო პოლიტიკაში. მან ასევე, დაწვრილებითი ინფორმაცია მომაწოდა  თუ რატომ ქადაგებს რუსული ეკლესია რუსულ იმპერიალიზმს და რატომ ებრძვის დასავლეთს ასე ხისტად.

გარდა სიღრმისეული ინტერვიუებისა, იმისათვის რომ ზუსტად შემესწავლა თემა „რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის როლი კრემლის საგარეო პოლიტიკაში“ და მომეხდინა ამ თემის მნიშვნელობის გაანალიზება, მეორადი კვლევის ფარგლებში, მოვიძიე და დავამუშავე აღნიშნულ თემასთან დაკავშირებული სამეცნიერო ლიტერატურა, სტატიები, პუბლიკაციები, ვიდეოები და ინტერვიუები, რომელზე დაყრდნობითაც, გავაანალიზე აღნიშნული საკითხი. ამ ინფორმაციის დამუშავების საფუძველზე კი შევძელი გამეგო თუ რა როლს თამაშობს რუსული ეკლესია  კრემლის საგარეო პოლიტიკაში, გამეგო მისი მიზნები და ამოცანები.

უნდა აღინიშნოს, რომ  ინტერვიუების და წყაროების დამუშავებისას ხშირად ვაწყდებოდი კონტრავერსიულ შეხედულებებს ამ თემასთან დაკავშირებით.  განსაკუთრებით კი სამეცნიერო საზოგადოებაში უჭირდათ საერთო შეხედულებების ჩამოყალიბება. თუმცა ნებისმიერ შემთხვევაში ასეთი სტატიები უფრო მეტად საინტერსოს ხდიდა თემაზე მუშაობას.

 ანალიზი

იმისათვის, რომ გავიგოთ თუ როგორი ურთიერთობა აქვთ კრემლსა და ეკლესიას, აუცილებლად უნდა მიმოვიხილოთ 90-იანები. კომუნისტურმა მმართველობამ ერთ დროს ძლიერ ინსტიტუცია რუსული ეკლესია ძალიან დაასუსტა. საბჭოთა კავშირის დაშლის  შემდეგ  კი იწყება რუსული ეკლესიის როგორც ფინანსურად, ასევე ინსტიტუციურად მოძლიერება.  კრემლმა ეკლესიას  ნება მისცა 90-იანი წლების შუა პერიოდში 75 მილიონიდან 100 მილიონი დოლარის ღირებულების  უაქციზო სიგარეტი შემოეტანა, ამავე პერიოდში რუსეთის ეკლესიამ შეისყიდა  ნავთობის  ექსპორტიორი ფირმა „MES“-ის 40 პროცენტი, რომელიც უცხოეთში ყიდდა ნედლეულს.  ასეთი შემწეობები და კომპენსაციები კრემლის მიერ იყო დადგენილი. 1996 წელს  აღნიშნული პროდუქციის რეალიზებით რუსეთის ეკლესიამ 2 მილიარდი დოლარი იშოვა(LaFraniere, 2002).  1996 წელს კრემლმა შეუზღუდა ეკლესიას უაქციზო სიგარეტის შემოტანა და რეალიზების საშუალება და კომპანია „MES“-იც მალევე გაკოტრდა, რის შემდეგაც მათ ფულის შოვნის ალტერნატიული გეგმა წყლის ბიზნესში ჰპოვეს. ასევე ისინი მსუყე დაფინანსებას იღებდნენ კრემლის მფლობელობაში მყოფი კომპანიებიდან როგორებიცაა: „Gazprom“ და „LUKOIL“(LaFraniere, 2002). მიუხედავად ამისა, დღეს მოსკოვის საპატრიარქო დიდად არ განსხვავდება სხვა სახელმწიფო კორპორაციებისგან, როგორიცაა გაზპრომი, როსნეფტი, როსტეკი და სხვები, ერთი განსხვავებით: საპატრიარქო არ არის რაიმე ნედლეულის მიმწოდებელი, არამედ სახელმწიფო სახსრების მომხმარებელი. თუმცა არასწორია იმის თქმა, რომ რუსეთის ეკლესია მთლიანად დამოკიდებულია სახელმწიფო სახსრებზე. მაგალითისთვის მას აქვს საკუთარი ბანკი, ისეთივე როგორიც ვატიკანს.  “Peresvet Bank”- რომელიც 1992 წელს დაარსდა, (სრული სახელი საქველმოქმედო და სამშობლოს სულიერი განვითარების ბანკი) მთავარ მეწილედ რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესია ითვლება (Kuznetsov, 2021).

გარდა ფინანსურად მოძლიერებისა ამავე პერიოდში რუსეთში გალენებისთვის ბრძოლაა გაჩაღებული.   რკინის ფარდის ჩამოშლის შემდეგ, ყოველ ახალ დეკადაში რუსული ეკლესიის გავლენა იზრდება რუსეთის სტრატეგიულ ბირთვულ ძალებზე. 90-იანების დასაწყისში, რუსეთისთვის ნაკლებად პრიორიტეტული აღმოჩნდა ატომური იარაღი. შესაბამისად ის სამხედრო-ინდუსტრიული ფრთა, რომელიც ატომურ იარაღს პრიორიტეტს ანიჭებდა, ჩრდილში მოექცა. რუსეთის მართლმადიდებლურმა ეკლესიამ კი , რომელიც ცდილობდა თავისი გავლენების გაფართოებას სამხედრო და სამთავრო უწყებებზე,  დაინახა  გავლენის ზრდის შესაძლებლობა.  ეკლესია იცავდა ბირთვულ დაწესებულებას პოლიტიკური და სოციალური ოსტრაკიზმისგან, ლობირებას უწევდა მის დაფინანსებას და ეხმარებოდა მას. ათწლეულის განმავლობაში, სამხედრო ბირთვულმა კორპუსმა მის ყოველდღიურ საქმიანობაში შეიტანა რელიგიური ცერემონიები, ააშენა ეკლესიები მის დანადგარებსა და გარნიზონებში. სასულიერო პირები, პატრიარქიდან მოყოლებული მღვდლებამდე, ღიად ურთიერთქმედებდნენ ბირთვული ძალების მეთაურებსა და ინდუსტრიის წარმომადგენლებთან. როდესაც ბირთვული ძალები იბრძვიან იმისთვის, რომ მათ მიიღონ დაფინანსება რუსეთის ჯარის შიგნით და მის გარეთ, ეკლესია შეიძლება გახდეს გავლენის იარაღი. რუსული ეკლესია  ეხმარება ელიტურ ქვედანაყოფებს ახალი რეკრუტების მიღებაში და ბირთვული ნაწილების მეთაურები ხედავენ თუ რამდენად სანდონი და მოტივირებულები არიან ისინი. მართლმადიდებლური სარწმუნოება იმდენად ასოცირდება ეროვნულ იდენტურობასთან და პატრიოტიზმთან, რომ მათ, ვინც სამხედრო და საგარეო პოლიტიკურ საზოგადოებებში  სურთ სწრაფი დაწინაურება შეიძლება ღიად აღიარონ ის. ამბიციურ სამხედრო ოფიცრებს და პოლიტიკოსებსაც შეუძლიათ ანალოგიურად გააუმჯობესონ თავიანთი კარიერა კრემლის კარზე გავლენიან სასულიერო პირებთან ასოცირების გზით.

თუმცა, რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიას მხოლოდ ერთ კონკრეტულ ნაწილთან  როდი აქვს კარგი დამოკიდებულება. 2020 წლის 9 მაისისთვის გაიხსნა ახალი პომპეზური ეკლესია სახელად „გამარჯვების ეკლესია“, რომელიც მიძღვნილი იყო „სამამულო ომის“ გამარჯვების 75-ე წლისთავთან დაკავშირებით და აშენებულ იქნა რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს მიერ.  „გამარჯვების ეკლესია“ მსოფლიოში სიდიდით მესამეა მართლმადიდებლურ სამყაროში. აღნიშნული ეკლესიის აშენების პირველადი ღირებულება 45 მილიონ დოლარი უნდა ყოფილიყო, თუმცა სხვადასხვა ცნობებით იგი 120 მილიონ დოლარამდე ავიდა. ეკლესიის აშენებისთვის კომპანია „Kalashnikov“-მა  1,1 მილიონი აგურის უზრუნველყოფა მოახდინა. ახალ სამხედრო კათედრალს „ამშვენებს“ საბჭოთა კავშირის  საბრძოლო სცენები და ეკლესიის შესასვლელში გამოფენილი იარაღები. აღნიშნულ ეკლესიას შეარქვეს „მარსიის ეკლესია“ და არა ქრისტეს ეკლესია. (Herpen, 2019)

2010 წლიდან რუსეთის სამღვდელოებამ მიაღწია გავლენის ახალ საფეხურს. პუტინის რელიგიური, იდეოლოგიური და ფილოსოფიური შეხედულებები, როგორც ჩანს, მომწიფდა და ინტეგრირდა მის გეოპოლიტიკურ ხედვაში და პოლიტიკის არჩევანში. ის და მისი გარემოცვა გამოხატავენ რელიგიურობას, რომელიც გარკვეულწილად ჭეშმარიტი ჩანს და შეუქმნა ეკლესიას ხელსაყრელი პირობები, რათა გაეფართოებინა  თავისი გავლენა სოციალური და პოლიტიკური ცხოვრების ყველა განზომილებაში. თავის მხრივ, ეკლესია ზნეობრივ უფლებამოსილებას ანიჭებს კრემლის საგარეო პოლიტიკურ ინიციატივებს. სამღვდელოება სამხედრო ნაწილად იქცა, პირველ რიგში, ბირთვული სარდლობის შემადგენლობაში, სადაც სამღვდელოება ახლა ტაქტიკურ და ოპერაციულ დონეზე არიან ინტეგრირებულნი, რომლებიც იარაღთან უშუალო სიახლოვეს მუშაობენ და სახმელეთო, საჰაერო და საზღვაო წვრთნებში მონაწილეობენ. (Adamsky, 2019).

მას შემდეგ, რაც რუსეთის ეკლესიამ ახალი ლიდერი კირილე აირჩია, მან დაასახელა რამდენიმე ასპექტი სადაც რუსეთის ეკლესიას შეეძლო კრემლისთვის დახმარების გაწევა როგორც საშინაო, ასევე საგარეო პოლიტიკის გასატარებლად.  საშინაო პოლიტიკაში რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიას სურდა კოლაბორაცია მომხდარიყო შემდეგ საკითხებზე:  ახალგაზრდების ზნეობრივ აღზრდაზე, ოჯახის ინსტიტუტის მხარდაჭერაზე; კულტურული მემკვიდრეობის შენარჩუნებაზე; ეროვნული და რელიგიური შეუწყნარებლობის დაძლევაზე და სხვ. თუმცა უფრო მეტად მნიშნველოვანია, თუ რა გზებით შეეძლო რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიას რუსეთს დახმარებოდა საგარეო პოლიტიკაშია, ესენია: მართლმადიდებლური ეკლესიების მდგომარეობის გაუმჯობესება მთელ მსოფლიოში; საზღვარგარეთ მცხოვრებ რუსებთან კონტაქტების გაუმჯობესება; რუსეთში რელიგიურ თემებზე დიალოგის გაფართოება სახელმწიფო სტრუქტურებთან და საერთაშორისო ორგანიზაციებთან (Soroka, 2016).

ამ მიზნით, რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიასა  და საგარეო საქმეთა სამინისტროს შორის  შეიქმნა რამდენიმე მუდმივმოქმედი კომიტეტი, მათი კოორდინაციის გაუმჯობესების მიზნით. აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ სწორედ რუსეთის მთავრობის ხელშეწყობით მოხდა 2007 წლის 17 მაისს ამერიკის რუსულ დიასპორულ სქიზმატურ ეკლესიასთან კავშირის აღდგენა , რომელნიც 1927 წლის 20 ივლისს [2]სერგიანიზმის გამო მოსკოვის საპატრიარქოსთან ამერიკის რუსმა დიასპორულმა მღვდელმთავრებმა [3]ევქარისტიული კავშირი გაწყვიტეს, რის საპასუხოდაც რუსეთის ეკლესიამ ისინი სქიზმატებად გამოაცხადა. 2007 წელს კი საზეიმო ვითარებაში, მოსკოვის საკათედრო ტაძარში მოხდა ერთობლივი ლიტურგიის აღსრულება და გაერთიანების აქტზე ხელის მოწერა (The Russian Orthodox Church Outside of Russia – Official Website.).

გასაკვირი არ არის, თუ რატომ აირჩია ვლადიმერ პუტინმა ეკლესიასთან მჭიდრო კავშირის გზა. რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესია დიდი პოპულარულობით სარგებლობს რუსეთში და მუდმივად ხვდება იმ ინსტიტუციების სამეულში, რომელსაც რუსი ხალხი ენდობა. 2015 წლის მონაცემებით სანდოობის მხრივ 80% აქვს ვლადიმერ პუტინს, 64% არმიას, 53% კი ეკლესიას. შედარებისთვის უნდა აღინიშნოს ის ფაქტი, რომ  მოსახლეობის მხოლოდ 21% ენდობა სასამართლოს და 18 % პოლიციას.  (Soroka, 2016)

2013 წლის  Valdai Discussion Club-ში ვლადიმერ პუტინმა გამოსვლის დროს თქვა: „ჩვენ ვხედავთ, თუ რამდენი ევრო-ატლანტიკური ქვეყნები უარყოფენ თავიანთ ფესვებს, მათ შორის ქრისტიანულ ღირებულებებს, რომლებიც დასავლური ცივილიზაციის საფუძველს წარმოადგენს (Soroka, 2016). ვლადიმერ პუტინის  ასეთმა შეხედულებამ რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიას მისცა კარგი შესაძლებლობა უფრო მეტად გაეზარდა თავისი გავლენა რუსეთის შიდა პოლიტიკაში. რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის დაჟინებული თხოვნით 2012 წელს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრომ ეროვნულ სასწავლო გეგმაში დაამატა საგანი„ რელიგიური კულტურის საფუძვლები და საერო ეთიკა“ . 2012 წელს რუსეთის დუმამ მიიღო კანონი უცხოელი აგენტების შესახებ, 2013 წელს რუსეთის დუმამ მიიღო კანონი „ლგბტ“  პროპაგანდის წინააღდეგ  და  რელიგიური გრძნობების შეურაცხყოფის კანონი, ხოლო 2015 წელს კანონი არასასურველი ორგანიზაციების წინაშე  (Soroka, 2016).

მას შემდეგ, რაც პუტინი მესამე ვადით აირჩიეს, პოლიტიკურ ელიტას  ეკლესიასთან ერთად გაუჩნდა ამბიციური გეოპოლიტიკური პროექტი, რომელიც მიზნად ისახავდა  მართლმადიდებლური ეკლესიის  კრებაზე  გავლენის გაზრდას, რათა მსოფლიო პატრიარქის ადგილმდებარეობა გადასულიყო სტამბულიდან მოსკოვში, რაც თავის მხრივ იმას ნიშნავდა, რომ მართლმადიდებლური სამყაროს პატრიარქად მოსკოვის პატრიარქი მოგვევლინებოდა. აღნიშნული გეგმის განხორცილება 2016 წლის ზაფხულში მართლმადიდებლური საბჭოს სხდომაზე იგეგმებოდა. იმ დროინდელი რუსულ-თურქული დაძაბული პოლიტიკის ფონზე , კონსტანტინეპოლის ეკლესიის გადაწყვეტილებით კრება შედარებით  ნეიტრალურ ადგილას უნდა გამართულიყო. შერჩეულ იქნა კუნძული კრეტა, სადაც კრეტის ნახევრად დამოუკიდებელი ეკლესია ოპერირებს კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს იურისდიქციის ქვეშ. იმისათვის, რომ მთელი მართლმადიდებლური სამყარო რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოსა და შესაბამისად, კრემლის გავლენას დაქვემდებარებოდა, საჭირო იყო მის წარმომადგენელთა რიცხვის უმრავლესობის უზრუნველყოფა პანორთოდოქსულ კრებაზე, რომელსაც უნდა დასწრებოდა თოთხმეტი ავტოკეფალური ეკლესიის მეთაური (Kuznetsov, 2021).

ამ მიზნით, 2011 წლიდან რუსეთში დაიწყო ეპარქიათა და მღვდელმთავართა რიცხვის ხელოვნური ზრდა 2-3 ახალი ეპარქიის დაარსებით და ვიკარების მასობრივი დანიშვნით (ეპარქიები ეპისკოპოსების გარეშე) რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ადრე არსებული ეპარქიების საფუძველზე. ამგვარი ქმედებების შედეგად, რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის მხრიდან პანორთოდოქსული კრების პოტენციურ მონაწილეთა რიცხვი გასამმაგდა, რაც ტექნიკური თვალსაზრისით უზრუნველყოფდა რუსეთის ეკლესიის წარმომადგენლობის რაოდენობრივ უმრავლესობას სხვა 13 მართლმადიდებლ ეკლესიებს შორის. მოსკოვის საპატრიარქოს მოქმედებებს სრულად უჭერდა მხარს და აფინანსებდა რუსეთის პოლიტიკური ხელმძღვანელობა, ვინაიდან თავად საპატრიარქოს, სახელმწიფოს დახმარების გარეშე, დამოუკიდებლად არ შეეძლო შეექმნა ასეთი ბიუროკრატიული სტრუქტურა ხელოვნურად გაბერილი გეოპოლიტიკური ამბიციების განსახორციელებლად. (Kuznetsov, 2021).

რუსეთის ეკლესიას კი სხვა მოტივები ამოძრავებდა. 2016 წლის კრებაზე, მათ სურდათ დასმულიყო კითხვა: რომელი უნდა წარუძღვეს  მსოფლიო მართლმადიდებლურ ეკლესიას, კონსტანტინეპოლისა თუ მოსკოვის? თუ ამ საკითხს უფრო ფართო გლობალური გეოპოლიტიკის ჭრილში განვიხილავთ, მაშინ დგება შემდეგი კითხვა, რომელი ქვეყანა იქნება ბიზანტიის იდეოლოგიური, კულტურული  და პოლიტიკური მემკვიდრე და მსოფლიოს ცენტრი: თურქეთი თუ რუსეთი?  იმისათვის, რომ აღნიშნული  ფაქტი არ დამდგარიყო, პატრიარქმა  ბართლომეო I-მა წამოიწყო ღია საუბარი იმის შესახებ, რომ უკრაინას მიეღო ავტოკეფალია, რომელიც სულ რამდენიმე წელიწადში რეალობად იქცა. ნიკოლოზ გურგენიძემ აღნიშნა, რომ  „2016 წლის იანვარში მსოფლიო პატრიარქმა ბართოლომეომ კირილეს უთხრა, თუ იგი არ დაესწრებოდა კრეტის კრებას, მაშინ დღის წესრიგში უკრაინის ავტოკეფალიის საკითხი დადგებოდა“.  ასეთი ხისტი ნაბიჯებით,  კონსტანტინეპოლის ეკლესია შეძლებდა რუსეთის მომხრეების მესამდის შემცირებას და შესაბამისად იმაზე ლაპარაკი, რომ მომხდარიყო ქრისტიანული რევოლუცია, რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიის ინტერესებში აღარ შედიოდა. მეტიც, აღნიშნული სიგნალების მიღების შემდეგ, რუსეთის მართლმადიდებლურმა ეკლესიამ გადაწყვიტა უარი ეთქვა მსოფლიოს მართლმადიდებლურ კრებაზე მონაწილეობა მიეღო და იმისათვის, რომ  რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესია არ ყოფილიყო იზოლაციაში, მოსკოვის საპატრიარქომ ანტიოქიის, ბულგარეთის, საქართველოს და სერბეთის ეკლესიებს იმავე ნაბიჯის გადადგმისკენ მოუწოდა. თუმცა სერბეთმა, სხვებისგან განსხვავებით, სინოდის დაწყებამდე რამდენიმე დღით ადრე, გამოაცხადა, რომ ისინი მონაწილეობას მიიღებდნენ მსოფლიო კრებაზე (Kuznetsov, 2021).

უკრაინა

1686 წელს კონსტანტინოპოლის საპატრიარქომ კიევის მიტროპოლიის იურისდიქცია  გადასცა მოსკოვის საპატრიარქოს. ეს გამოწვეული იყო იმით, რომ მოსკოვის სამთავრომ მოახდინა უკრაინის ტერიტორიების მითვისება. 1991 წლის 24 აგვისტოს საბჭოთა კავშირის დაშლისა და უკრაინის სრული პოლიტიკური დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, უკრაინის მართლმადიდებლური საზოგადოების მნიშვნელოვანმა ნაწილმა მოსკოვის საპატრიარქოსგან გამოყოფა მოითხოვა. 1992 წლის ივნისში შეიქმნა კიევის საპატრიარქოს უკრაინის მართლმადიდებლური ეკლესია, რომელიც აერთიანებდა მართლმადიდებლური საზოგადოების ნაწილს, რომელიც აქტიურად უჭერდა მხარს მართლმადიდებლური ეკლესიის ავტოკეფალიის იდეას და უკრაინის პოლიტიკურ დამოუკიდებლობას. ადგილობრივი მართლმადიდებლური ეკლესიის იდეა შეიმუშავა პრეზიდენტმა ვიქტორ იუშჩენკომ. მისი ძალისხმევა მიმართული იყო უკრაინაში მართლმადიდებლობის მოსკოვისგან გამიჯვნისკენ.  ჯერ კიდევ 2008 წელს იგეგმებოდა უკრაინის ავტოკეფალიის აღიარება. ამ მიზნით, იუშჩენკომ რამდენჯერმე მოინახულა მსოფლიო პატრიარქი სტამბულში. 2008 წელს კი მიიწვია კიევის გაქრისტიანების 1020 წლისთავისთვის დაგეგმილ ღონისძიებაზე დასასწრებად. უკრაინის ეკლესია, რომელიც დე-ფაქტოდ რუსეთის დაქვემდებარებაში იყო, ეწინააღმდეგებოდა  როგორც იუშჩენკოს კანდიდატობას, ასევე მხარს არ უჭერდა 2004 წლის ნარინჯისფერ რევოლუციას.  ის ნიშა, რომელიც დაჭერილი ჰქონდა უკრაინის ეკლესიას, რომელიც ემორჩილებოდა კიევის საპატრიარქოს იუშჩენკოსთან ერთად აქტიურად იბრძოდა უკრაინის ეროვნული ცნობიერების მოსაპოვებლად.(Hug, 2015)

2013 წელს მომხდარმა მაიდანის მოვლენებმა, რომელიც გამოწვეული იყო  ვიქტორ იანუკოვიჩის გადაწყვეტილებით არ მოეწერა ხელი ასოცირების შეთანხმებას,  უკრაინის ეკლესია, რომელიც დაქვემდებარებული იყო კიევის საპატრიარქოს განიხილებოდა, როგორც ამ ეროვნული საპროტესტო აქციების მხარდამჭერი. პროტესტების დროს ეკლესია კარებს ხსნიდა და   მომიტინგეებისთვის  თავშესაფრადაც იქცა. ასევე,  ეკლესიის სასულიერო პირები აქტიურად მონაწილეობდნენ მაიდანის საპროტესტო აქციების ლოცვაში და სხვა აქციებში. 2014 წლის თებერვალში ეკლესიამ მოუწოდა მორწმუნეებს, რომ არ ელოცათ მთავრობისთვის ან პრეზიდენტისთვის. შესაბამისად, ეკლესიის ასეთი ჩართულობა ოპოზიციის წარმატების მნიშვნელოვანი კომპონენტი გახდა. (Hug, 2015)

გამომდინარე იქიდან, რომ რუსეთი  უკრაინაში განვითარებულ მოვლენებს აფასებდა, როგორც   დასავლეთიდან მართულ გადატრიალებას, რუსებმა დაიწყეს ნიადაგის მომზადება იმისათვის, რომ მომხდარიყო არსებული არეული სიტუაციის სათავისოდ გამოყენება. დაიწყო მასიური დეზინფორმაციებისა და პროპაგანდის გავრცელება, აღნიშნულში ჩართული იყო რუსეთის ყველა უწყება, რომელიც აქტიურად მუშაობდა უკრაინაში განწყობილ პრო-რუსულ მოსახლეობასთან. აღნიშნულ სამუშაოებში  მნიშვნელოვან როლს, ასევე, რუსული ეკლესია და მისი სატელიტი უკრაინული ეკლესიაც  ასრულებდა. აღნიშნული ეკლესიის სასულიერო პირები აქტიურად უჭერდნენ მხარს, სეპარატისტულ მოძრაობებს  ყირიმში, დონეცკში, ლუგანსკში, ოდესასა და სხვა უკრაინულ რეგიონებში. სასულიერო პირებისა და რუსული დეზინფორმაციისა და პროპაგანდის წყალობით სამხრეთ  უკრაინის ამ ტერიტორიებზე გააჩინა იდეა “ნოვარასიის” შექმნის თაობაზე.  პრეზიდენტმა პოროშენკომ ამის თაობაზე  გამოთქვა შეშფოთება და წუხილი, რომ რუსული პროპაგანდის თითქმის 20 პროცენტს აქვს რელიგიური ხასიათი. ამასთან, პრეზიდენტი პოროშენკო ასევე გამოთქვამდა  იმედს, რომ უკრაინა გაუმკლავდებოდა ინფორმაციულ აგრესიას და ხელს შეუშლიდა  რელიგიური შუღლის  გამოყენებას პოლიტიკური დაპირისპირების პროცესში.(Hug, 2015)

პრეზიდენტმა პუტინმა შექმნა ნარატივი ყირიმთან დაკავშირებით. თითქოსდა ყირიმის ანექსია აუცილებელი იყო იმისთვის, რომ საფრთხე არ  შექმნოდა  რუსულ იდენტობას.  აგრეთვე ვლადიმერ პუტინმა 2014 წლის 4 დეკემბრის გამოსვლაში აღნიშნა, რომ ყირიმი და სევასტოპოლი რუსეთისთვის წარმოადგენდა ისეთივე წმინდა ადგილს, როგორც იერუსალიმია, რადგან, როგორც რუსული წყაროებით არის ცნობილი, პრინცი ვლადიმირი სწორედ  ძველ  ტავრიის ქერსონესში მოინათლა და მონათლა ყველა რუსი, რომელიც დღეს სევასტოპოლის ტერიტორიაზეა. შესაბამისად აღნიშნული ნარატივით ყირიმის ანექსია ჯდებობდა Russky Mir-ის ნაწილშიც. აღნიშნული მეთოდი ნაკლებად იყო გამოყენებული დონბასის და ლუგანსკის რეგიონებში, რადგან აღნიშნული ტერიტორიები არ წარმოადგენდა რუსეთისთვის სტრატეგიულ ადგილებს განსხვავებით ყირიმისაგან, სადაც „რუსული კულტურის“ დაბადებასთან ერთად მნიშვნელოვანი საზღვაო ბაზა მდებარეობს. შესაბამისად დონბასის და ლუგანსკის ტერიტორიების ანექსია   არ დამდგარა რუსით  ინტერესებში, თუმცა  აღნიშნულმა გადაწყვეტილებამ საკმაოდ დააზარალა რუსული ეკლესია, რომელიც ეტაპობრივად კარგავდა გავლენას უკრაინაზე.  (Petro, 2018)

გავლენის დაკარგვამ კიდევ უფრო მეტად ხელი შეუწყო 2016 წლის ზაფხულში კრეტაზე მიღებულმა გადაწყვეტილებამ, სადაც  კონსტანტინეპოლის ეკლესიის გადაწყვეტილებით დღის წესრიგში უნდა დამდგარიყო უკრაინისთვის ავტოკეფალიის მინიჭება.  მიუხედავად იმისა, რომ ამავე წლის ზაფხულში პატრიარქ კირილესა და პაპ ფრანციკეს ერთობლივ კონფერენციაზე,  პაპმა იმედი გამოთქვა იმის შესახებ რომ განხეთქილება მართმადიდებლურ ეკლესიაში თავიდან აცილებული იქნებოდა,  2019 წლის  5 იანვარს  კონსტანტინეპოლის  ეკლესიამ, უკრაინის მართლმადიდებლურ ეკლესიას მაინც მიანიჭა ავტოკეფალია. რამაც, მართლაც რომ, გამოიწვია განხეთქილება მართლმადიდებლურ სამყაროში, რადგან იმ ეკლესიებმა, რომლებიც თეოლოგებისა და ექსპერტების აზრით მოიაზრებიან  რუსული ეკლესიის გავლენის ქვეშ, აღნიშნული გადაწყვეტილების მიღებაზე თავი შეიკავეს. (Petro, 2018)

სხვადასხვა  ინფორმაციებზე დაყრდნობით 2021 წლის აგვისტოში იგეგმება მსოფლიო პატრიარქის ვიზიტი უკრაინაში, რაც ძალიან დიდი დარტყმა იქნება როგორც, რუსული საგარეო პოლიტიკისთვის, ასევე რუსული ეკლესიისთვის(Ecumenical Patriarch to Visit Ukraine in August 2021, 2020). ამის გარდა სხვადასხვა  პირებისგან, რომელებსაც უშუალო შეხება აქვთ რუსულ ეკლესიასთან ავრცელებენ ინფორმაციას, რომ  იმ შემთხვევაში თუ მსოფლიო პატრიარქი აპირებს ვიზიტის უკრაინაში, არ გამორიცხავენ  უკრაინის უფრო მეტად გამძაფრდეს სიტუაცია, ვიდრე აქამდე იყო.

მოლდოვა

საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, მოლდოვამ დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. დამოუკიდებლობის დღიდან მოყოლებული დაპირისპირება პრორუმინულ და პრორუსულ ძალებს შორის მალევე დაიწყო. 1990-იანებში პრორუსულ ელიტას არ მოსწონდა მოლდოვის იმდროინდელი მთავრობის პრორუმინული იდეები, რადგან უფრო აქტუალური ხდებოდა  რეფერენდუმის იდეა, რომელიც მიზნად ისახავდა მოლდოვის რეინტეგრაციას რუმინეთში. ამის გამო პრორუსულად განწყობილმა ელიტამ, დნეპრისპირეთში გამოაცხადა დამოუკიდებლობა და რუსული ძალისხმევით შეიქმნა სეპარატისტული რეგიონი. ანალოგიური დაპირისპირება პრორუსულ ეკლესიასა და პრორუმინულ ეკლესიას შორის დღემდე გრძელდება მოლდოვაში. საქმე ისაა, რომ  ბოლო საუკუნეების მანძილზე მოლდოვა ან რუსეთის ან რუმინეთის დაქვემდებარებაში იყო, შესაბამისად გავლენების თვალსაზრისით, ამ ორ ქვეყანას ყოველთვის ჰქონდა დიდი გავლენა ადგილობრივ პოლიტიკაზე და მოსახლეობაზე, რაც ბუნებრივად აისახებოდა ეკლესიაზეც.

კანონიკური წესით, ქვეყანაში მხოლოდ ერთი მართლმადიდებლური ეკლესია უნდა არსებობდეს, თუმცა მოლდოვა ამ მხრივ გამონაკლისია, რადგან დღევანდელი მოცემულობით მოლდოვაში არის  ორი ავტონომიური მართლმადიდებლური ეკლესია: ერთი მოლდოვის მართლმადიდებლური ეკლესია, რომელიც ავტონომიური ეკლესიაა და ექვემდებარება რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიას, ხოლო მეორე ბესარაბიის მართლმადიდებლური ეკლესიაა, რომელიც ექვემდებარება რუმინეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიას. ამ უკანასკნელს 2002 წლამდე მოლდოვის მთავრობა ოფიციალურად არ ცნობდა და მხოლოდ მას შემდეგ ცნო ბესარაბიული ეკლესია, რაც  ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ აიძულა (Sprinceana, 2014).

გამომდინარე იქიდან, რომ მოლდოვის 95% თავს მართლმადიდებელ ქრისტიანად თვლის, მოლდოველ ხალხსა და მოლდოვის მართლმადიდებლურ ეკლესიას შორის ძლიერი კავშირი , რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიას აძლევს კარგ და ეფექტურ  საშუალებას, რომ  თავიანთი ნარატივი  რომელიც, Russky Mir-ს კონცეფტს მოიაზრებს კარგად  განავითარონ მოლდოვაში. მეტიც, მოლდოვური სამღვდელოების დიდ ნაწილს განათლება სწორედ რუსეთში არსებულ სემინარიებში აქვთ მიღებული. აღნიშნული კი იძლევა კარგ საშუალებას, მოხდეს მოლდოვური სამღვდელოების რუსიფიკაცია. იმის გამო, რომ მათ განათლება სწორედ რუსეთში აქვთ მიღებული მოლდოვურ სამღვდელოებას ზუსტად ისეთივე შეხედულებები აქვთ, როგორც ეს რუსეთშია და რაც ბუნებრივად იწვევს, რუსული ნარატივის გადმოსვლას მოლდოვურ პოლიტიკაშიც (van de Kamp, 2017).  მაგალითისთვის,  ეპისკოპოსმა მარჩელ მიჰესკუმ „New York Time“-სთან ინტერვიუს დროს აღნიშნა, რომ ლიბერალური და დასავლური ღირებულებებმა შესაძლოა გამოიწვიოს მართლმადებლური ხალხის ზურგის შექცევა ღმერთისადმი და„ დედა რუსეთისადმი“. მან დაამატა, რომ „რუსეთი არის ქრისტიანული ღირებულების მცველი“ (Higgins, 2016).

2013 წელს მოლდოვის მთავრობამ მიიღო კანონი თანაბარი შესაძლებლობების შესახებ, რომელიც იყო გარიგების ნაწილი მოლდოვის მთავრობასა და ევროკავშირს შორის. რათა მოლდოვის მოქალაქეებს მიეღოთ  ვიზა ლიბერალიზაცია. თუმცა, აღნიშნული კანონმდებლობის მიღებას მოლდოვური სამღვდელოების და სხვა მართლმადიდებლური ჯგუფების მხრიდან დიდი წინააღმდეგობა მოჰყვა. ბევრი მოლდოველი შიშობდა, რომ  კანონი გამოიწვევდა  ერთსქესიანთა ქორწინების ლეგალიზაციას და ამიტომ აქტიურად აპროტესტებენ მას(Całus, 2016).  კანონის მიღებიდან, მალევე რუსული  მართლმადიდებლური ეკლესია ცდილობდა ზეწოლა მოეხდინათ მთავრობაზე, რათა  მომხდარიყო კანონის გაწვევა. პატრიარქმა კირილმა მოლდოვის მთავრობას სთხოვა, რომ მათ ეს კანონი გაეწვიათ. რუსეთის მართლმადიდებლურმა სინოდმა გამოაქვეყნა განცხადება მოლდოვაში მიღებულ კანონთან დაკავშირებით, სადაც ეწერა  „მცდელობა ხელი შეუწყონ სექსუალურ გარყვნილებას და ამორალურ ქცევას და მოითხოვა კანონში ცვლილებების შეტანას“ (van de Kamp, 2017)

2009 წელს,  პროევროპულად განწყობილმა მთავრობამ დაიწყო მოლდოვისა და ევროკავშირს შორის ურთიერთობის გაღრმავება. ამ პერიოდში მოსახლეობის 65% დადებითად იყო განწყობილი ევროკავშირის მიმართ. იმისათვის, რომ  რეგიონში და მოლდოვაში შეემცირებინათ რუსული გავლენა, მოლდოვასა და ევროკავშირის შორის დაიდო  შეთახმება, რათა მომზადებულიყო რეფორმების პაკეტი ევროკავშირთან ასოცირების შეთანხმებისთვის, რომელსაც 2014 წელს მოეწერა ხელი. თუმცა, 2015 წელს, ხელმოწერიდან 1 წლის შემდეგ, მოსახლეობის სიმპათიები ევროკავშირის მიმართ შემცირდა თითქმის ორჯერ. აღნიშნულს, რა თქმა უნდა, ახსნა აქვს, რომელიც მდგომარეობს იმაში, რომ რეფორმები, რომლებიც მთავრობამ გაატარა ამ პერიოდში არ იყო ეფექტური, კორუფცია დიდ გამოწვევად რჩებოდა და რუსულმა მედიამ მოლდოვურ მართლმადიდებლურ ეკლესიასთან ერთად დაიწყო დეზინფორმაციის  და პროპაგანდის გავრცელება  მოსახლეობაში. (Całus, 2016)

მოლდოვის მართლმადიდებლური ეკლესია პირველივე დღიდან ეწინააღმდეგებოდა მოლდოვურ ინტეგრაციას ევროპულ საზოგადებაში. მათთვის ევროკავშირის ინსტიტუტები ასოცირდება მართლმადიდებლობის მოწინააღმდეგედ. მიტროპოლიტმა ვლადიმირმა ინტერვიუში განაცხადა, რომ „ევროკავშირი ცდილობს  მოგვახვიოს  თავისი ევროპული კანონები, რომლებიც უცხოა ჩვენი სულიერი და ზნეობრივი ტრადიციებისათვის“.  იმ პერიოდში, როდესაც მოლდოვა ევროკავშირთან ასოცირების ხელშეკრულების ხელმოწერის პროცესში იყო, მოლდოვის მართლმადიდებლური ეკლესია ცდილობდა გავლენა  მოეხდინა მოლდოვის მოსახლეობაზე  და მათ ადგილობრივ სამრევლოში ევროკავშირის მიმართ შიში ჩაენერგათ.  (Całus, 2016)

გამომდინარე იქიდან, რომ ასოცირების შეთახმება მოლდოვამ 2014 წელს მაინც მოაწერა,  რუსეთი წავიდა ვაბანკზე და გამოიყენა ყველა კოზირი, რათა მათი გავლენა დაბრუნებულიყო მოლდოვაში. აღნიშნული გეგმის განსახორიცლებლად კი მას სწორედ მოლდოვური მართლმადიდებლური ეკლესია სჭირდებოდა.  მიუხედავად იმისა, რომ მოლდოვურ სამღვდელოებას  ოფიციალურად არ აქვს უფლება ჩაერიოს პოლიტიკურ ცხოვრებაში, ბევრმა მღვდელმა და სხვა სასულიერო პირებმა   ღიად დააფიქსირეს თავიანთი სიმპათიები პრორუსული პარტიების მიმართ.  2016 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში საეკლესიო ლიდერები ღიად უჭერდნენ მხარს  იგორ დოდონს  და ეჭვქვეშ აყენებდნენ მაია სანდუს სექსუალურ ორიენტაციას.  2017 წლის Freedom house-ის ანგარიშში წერია, რომ 2016 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში მართლმადიდებლურმა ეკლესიამ ითამაშა მნიშვნელოვანი როლი, რაც აისახა არჩევნების შედეგზე. Freedom house-ის  შეფასებით  2016 წლის არჩევნები მოლდოვის ისტორიაში  იყო ყველაზე ბინძური (van de Kamp, 2017).

სხვაობა კრემლისა და რუსული ეკლესიის ინტერესებს შორის

რუსეთის საგარეო პოლიტიკა იყენებს ეკლესიის  ზნეობრივ მორალური ჩარჩოს. ეკლესია კი  ხელს უწყობს მას, რადგან დარწმუნებულია, რომ იგი ამით დაეხმარება   რუსეთის მთავრობას შექმნას ”თანდაყოლილი საერთაშორისო წესრიგი”, რომელიც დაეხმარება ეკლესიას თავისი მისიის შესრულებაში, რომელიც მდგომარეობს შემდეგში- გადაარჩინოს  ადამიანების სულები, გადაარჩინოს ყველა ეროვნული კულტურა, რომლებიც მოინათლნენ ქრისტიანებად  და  გადაარჩინოს მთელი კაცობრიობა (Petro, 2018).

2012 წელს ვსევოლოდ ჩაპლინმა, რომელიც იყო ეკლესიისა და საზოგადოების თანამშრომლობის სინოდალური დეპარტამენტის თავმჯდომარე წამოიწყო ის, რაც ალბათ, ყველაზე დიდი გამოწვევაა რუსეთის პოლიტიკური წესრიგის წინააღმდეგ. მან განაცხადა, რომ მართლმადიდებლური ეკლესია თავს “სახელმწიფოს თანასწორად” თვლიდა და მათ უნდა ჰქონდათ იგივე უფლებამოსილებები, როგორც მთავრობას, როდესაც საქმე ეხება “გადაწყვეტილებებს ეკლესიის ინტერესებს ან მასთან დაკავშირებულ ცხოვრების ზნეობრივ ან სულიერ განზომილებასთან.” ჩაპლინმა უგულებელყო რუსეთის კონსტიტუცია, სადაც ლაპარაკია ეკლესიისა და სახელმწიფოს გამიჯვნაზე.  ”ჩვენი ხმა უმრავლესობის ხმაა და ის უნდა იყოს განმსაზღვრელი ნებისმიერი გადაწყვეტილების მიღებისას. არავის აქვს უფლება გვითხრას უარი”. მართლმადიდებელი ეკლესიიდან არავინ, მათ შორის პატრიარქმა კირილმა, საჭიროდ არ ჩათვლა იმ დროს გაეკრიტიკებინა ჩაპლინი რუსეთის კონსტიტუციური შეურაცხყოფის გამო. თუმცა ეს ბუნებრივიცაა, რადგან ხშირ შემთხვევაში სრულიად განსხვავებული ინტერესები აქვთ რუსეთის ეკლესიას და მთავრობას. (Bennetts, 2015)

რუსი მართლმადიდებელი ოფიციალური პირები სხვადასხვაგვარ რეაქციას განიცდიდნენ უკრაინის კრიზისთან დაკავშირებით, ზოგი მხარს უჭერდა კრემლის მოქმედებებს, ზოგი კი აკრიტიკებდა მათ. კირილმა მხარე არ აირჩია და განაცხადა, რომ ”ჩვენი ეკლესიის შვილები არიან სხვადასხვა პოლიტიკური შეხედულებების და მრწამსის ხალხი, მათ შორის ისინი, ვინც დღეს ბარიკადების მოპირდაპირე მხარეს არიან უკრაინაში“. მიუხედავად  იმისა, რომ კრემლმა გადაწყვიტა ყირიმის ანექსია, რუსული ეკლესია ამის წინააღმდეგი იყო, რადგან  2014 წლის მონაცემებით უკრაინის ეკლესიების დიდი რაოდენობა, სწორედ რუსული ეკლესიის დაქვემდებარებაში იყო.  იმისათვის, რომ რუსეთის ეკლესიას უკრაინაზე სრულად არ დაეკარგა გავლენა,  რუსულმა ეკლესიამ გადაწყვიტა არ შემოეერთებინა  ყირიმის ეკლესიები მათი დაქვემდებარების ქვეშ (Soroka, 2016).

კირილი აქტიურად ემხრობოდა რუსეთის მონაწილეობას სირიის კონფლიქტში. ამასთან, აქ კვლავ განსხვავდებოდა კრემლისა და ეკლესიის მიზნები. ეკლესიის მიზანი არ იყო ასადის მხარდაჭერა ან რეგიონალური ძალთა ბალანსის დაცვა, არამედ ქრისტიანების დაცვა რადიკალი ისლამისტური ჯგუფებისგან (სირიის მრავალი ქრისტიანული ეკლესია  ანტიოქიის მართლმადიდებელ ეკლესიას ეკუთვნის). გარდა ამისა, ამით უფრო დიდ გავლენას მოახდენდა ანტიოქიის ეკლესიაზე (Soroka, 2016). თუმცა, 2020 წლის ria.ru-ს ინფორმაციით, რუსეთის ეკლესიის მიერ დასჯილმა მღვდელმთავარმა, ეპისკოპოსმა ფლავიან მიტროფანოვმა საჯაროდ აღიარა, რომ 2018-2019 წლებში მოსკოვის საპატრიარქოს დავალებით პირადად ეწვია ანტიოქიის პატრიარქს იოანე Χ-ს და ქრთამის  სახით  სოლიდური თანხა გადასცა, იმის სანაცვლოდ, რომ ანტიოქიის საპატრიარქო არ აღიარებდა უკრაინის ავტოკეფალურ ეკლესიას (Запрещенный в служении епископ Флавиан не ездил в Сирию, уточнили в РПЦ, 20201218T1719)

დასკვნა

პოსტ-საბჭოთა სივრცეში კრემლის გავლენის გაზრდის მიზნით, რუსეთის ეკლესია  კარგი ინსტრუმენტია. ის კონსერვატიული და ტრადიციული იდეები, რასაც დღევანდელი რუსული ეკლესია ქადაგებს, სახეა რუსული პოლიტიკისა.მას მარტივად შეუძლია ეს შეხედულებები სხვანაირად წარმოაჩინოს თუ ეს საჭირო გახდა. როგორც გიორგი ბუტიკაშვილმა ინტერვიუს დროს აღნიშნა„ რუსულ ეკლესიას თვისობრივად არ შეუძლია იყოს ეკლესია, შეიძლება ფორმალურად მას აქვს რელიგიური იერარქიული სტრუქტურა, ატარებს წირვა-ლოცვებს, მონაწილეობს საეკლესიო ლიტურგიებში, მაგრამ შეზრდილია ამავდროულად სახელმწიფო ინსტიტუტებში. ეკლესია წარმოადგენს კონსერვატიზმის გენერატორს, დიადი რუსეთის იდეის აგიტატორს, რომელიც ასაზრდოებს რუსეთის საზოგადოებას ცრუ სწავლებებით, თანამშრომლობს სახელმწიფო სტრუქტურებთან და არის  უმდიდრესი“.

რუსული ეკლესიის გავლენა უკრაინასა და მოლდოვაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს პოლიტიკურ ცხოვრებაში. ხშირ შემთხვევაში მოლდოვაში რუსული ეკლესია პირდაპირ ერევა  პოლიტიკურ ცხოვრებაში. ამას იგი გააგრძელებს იქამდე, სანამ მათი წარმომადგენლობა და პრორუსული პარტიები აქტიურად იქნებიან ჩართულნი მოლდოვის პოლიტიკურ ცხოვრებაში.  უკრაინაში, მართალია, რუსული ეკლესია ეტაპობრივად კარგავს გავლენებს, თუმცა, იგი მაინც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს პრორუსული ნარატივების გაღვივებაში. 2021 წლის აგვისტოში მსოფლიო პატრიარქის ვიზიტის დროს მსოფლიო უფრო კარგად დაინახავს თუ  რა ძალები  აქვს რუსულ  ეკლესიას და კრემლს შემორჩენილი უკრაინაში და რა საპასუხო  მოქმედებებს განხორციელებას შეძლებენ .

ჩატარებული კვლევის შედეგად, ცხადი გახდა, რომ რუსული ეკლესიის მთავარი ძალა არის პოსტ-საბჭოთა სივრცეში  მცხოვრები კონსერვატიულად და ტრადიციულად მოაზროვნე საზოგადოება. რუსული ეკლესია  კი არის ერთგვარი მკვებავი ასეთი ადამიანებისთვის. გამომდინარე იქიდან, რომ 21-ე საუკუნეში  თანამედროვე  რუსული ფილმები, ლიტერატურა და ხელოვნება დიდი პოპულარობით ვერ სარგებლობენ მსოფლიოში, მან თავისი ნიშა ტრადიციულობაში და კონსერვატიზმში ნახა. ეკლესია კი სწორედ რომ ის ინსტიტუტია, რომელიც ,როგორც წესი, სწორედ ასეთ ნარატივს ამჟღავნებს. რუსულ ეკლესიას აქვს უნარი და ძალა როგორც ქვეყნის შიგნით, ასევე ქვეყნის გარეთ, სწორედ რომ კონსერვატიზმით და ტრადიციებით  პოპულარობა მოიპოვოს. უფრო მეტიც, მას აქვს შესაძლებლობა დაამკვიდროს  სტერეოტიპი თუ როგორი უნდა იყოს თანამედროვე რუსი.

რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიას და კრემლს შესაძლოა ჰქონდეთ განსხვავებული საგარეო მიზნები. ამის მიუხედავად, ისინი მაინც ხშირად თანამშრომლობენ. ვერ ვიტყვით იმასაც, რომ  რუსული ეკლესია კრემლის დაქვემდებარებული ინსტიტუტია. მისი გავლენები სამხედრო ინსტიტუციებში  საკმაოდ მაღალია, ფინანსური კუთხით რუსული ეკლესია მდიდარია. მართალია იგი გარკვეულწილად შესაძლოა ატარებდეს საკუთარ დღის წესრიგს,მაგრამ საბოლოოდ იგი მაინც კრემლის  დირექტივებს ემორჩილება. როგორც სამუელ ჰამილტონი  „ცივილიზაციათა შეჯახებაში“ წერდა  დასავლეთში ისტორიულად არსებობდა განხეთქილება საერო და სასულიერო ხელისუფლებას შორის, მსოფლიოში სხვაგან ისინი განუყოფელნი არიან, მან თქვა: „ისლამში ღმერთი არის კეისარი,  ჩინეთსა და იაპონიაში კეისარი ღმერთია, მართლმადიდებლობაში კი ღმერთი კეისრის უმცროსი პარტნიორია“.

 

ბიბლიოგრაფია

  • Adamsky, D. (2019, June 17). How the Russian Church Learned to Stop Worrying and Love the Bomb. https://www.foreignaffairs.com/articles/russian-federation/2019-06-14/how-russian-church-learned-stop-worrying-and-love-bomb
  • Antúnez, J. C. (2017, November 11). The Role of Religion and Values in Russian Policies: The Case of Hybrid Warfare. Estudios Estratégicos – Universidad de Granada. https://global-strategy.org/the-role-of-religion-and-values-in-russian-policies-the-case-of-hybrid-warfare/
  • Bennetts, M. (2015). The Kremlin’s Holy Warrior. Foreign Policy. https://foreignpolicy.com/2015/11/24/the-kremlins-holy-warrior-chaplin-putin-russia-turkey-syria/
  • Całus, K. (2016). Państwo niedokończone: 25 lat mołdawskiej niepodległości = The unfinished state: 25 years of independent Moldova. Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia.
  • Ecumenical Patriarch to visit Ukraine in August 2021. (2020). https://www.ukrinform.net/rubric-society/3145796-ecumenical-patriarch-to-visit-ukraine-in-august-2021.html
  • Halbach, U. (2019). Kirche und Staat in Russland. https://www.swp-berlin.org/10.18449/2019S08/
  • Herpen, M. H. V. (2019, November 19). The Political Role of the Russian Orthodox Church [Text]. The National Interest; The Center for the National Interest. https://nationalinterest.org/feature/political-role-russian-orthodox-church-97647
  • Higgins, A. (2016a, September 13). In Expanding Russian Influence, Faith Combines With Firepower. The New York Times. https://www.nytimes.com/2016/09/14/world/europe/russia-orthodox-church.html
  • Hug, A. (2015). Traditional religion and political power: Examining the role of the church in Georgia, Armenia, Ukraine and Moldova.
  • Kuznetsov, O. (2021, April 12). Orthodoxy and Russian Foreign Policy: A Story of Rise and Fall. Politics Today. https://politicstoday.org/orthodoxy-and-russian-foreign-policy-a-story-of-rise-and-fall/
  • LaFraniere, S. (2002, May 23). Russia’s Well-Connected Patriarch. Washington Post. https://www.washingtonpost.com/archive/politics/2002/05/23/russias-well-connected-patriarch/001a0afb-33ad-46af-8d87-02c01f3b5709/
  • Petro, N. (2018). Russian Orthodox Church and Russian Foreign Policy. Routledge Handbook of Russian Foreign Policy, (London: Routledge, 2018) Pp. 217-232., 19.
  • Soroka, G. (2016, March 16). Putin’s Patriarch. https://www.foreignaffairs.com/articles/russian-federation/2016-02-11/putins-patriarch
  • Sprinceana, V. (2014). God in the “Border Zones.” Russian Politics & Law, 52(4), 34–52. https://doi.org/10.2753/RUP1061-1940520402
  • The Russian Orthodox Church Outside of Russia—Official Website. (n.d.). Retrieved May 22, 2021, from https://www.synod.com/synod/enrt07/enakt.html
  • van de Kamp, M. (2017). An Orthodox Identity. The Russian Orthodox Church as Russia’s Soft Power Tool in the Post-Soviet Space: The Case of Moldova.
  • Запрещенный в служении епископ Флавиан не ездил в Сирию, уточнили в РПЦ. (20201218T1719). РИА Новости. https://ria.ru/20201218/flavian-1589942102.html
  • ევქარისტია—ქრისტიანობის ლექსიკონი. (n.d.). Retrieved May 22, 2021, from http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&d=16&t=1021
  • სერგიანელობა—ვიკიპედია. (n.d.). Retrieved May 22, 2021, from https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%A1%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90
  • სოციალურ და პოლიტიკურ ტერმინთა ლექსიკონი–ცნობარი. (n.d.). Retrieved May 22, 2021, from http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&d=6&t=4153

დანართი 1

  1. როგორ ფიქრობთ, იზრდება თუ არა რუსეთის ეკლესიის გავლენა და როგორ მოქმედებს ის რეგიონში
  2. როგორ ფიქრობთ კონცეფცია სულიერი უსაფრთხოება და russki mir, რამდენად უწყობს კრემლს რუსულ ეკლესიის მეშვეობით გაზარდოს გავლენა  რეგიონში
  3. თქვენი აზრით აქვს თუ არა გავლენა რუსულ ეკლესიას რუსეთის საგარეო პოლიტიკაზე?
  4. როგორ ფიქრობთ რა როლი აკისრია დღევანდელ დღეს რუსულ ეკლესიას  რუსეთის ფედერაციაში?
  5. შეიძლება თუ არა, ჩავთვალოთ რუსული ეკლესია როგორც რბილი ძალის მთავარი მამოძრავებელი ელემენტი პოსტ- საბჭოთა სივრცეში?
  6. თქვენი აზრით, რუსეთის ეკლესიასა და კონსტანტინოპოლის ეკლესიას შორის დაპირისპირება, რა ზეგავლენას მოახდინოს  რეგიონზე
  7. უკრაინის ავტოკეფალიის აღიარება კონსტანტინეპოლის ეკლესიის მხრიდან  არსებობს იმის შანსი, რომ აღნიშნულმა გამოიწვოს რუსეთის ეკლესიის

სქოლიო

[1] იდეოლოგია, რომელიც ემხრობა სახელმწიფოს ჩარევას საზოგადოების ეკონომიკურ, სოციალურ და კულტურულ ცხოვრებაში, სამეცნიერო და სხვ.საქმიანობაში(ეტატიზმისამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, )

[2]  საეკლესიო-ისტორიულ და პუბლიცისტურ ლიტერატურაში დამკვიდრებული ტერმინი. ტერმინი დაამკვიდრა რუსულმა მართლმადიდებელმა ეკლესიამ საზღვარგარეთ და გამოიყენება მოსოვის საპატრიარქოს წინააღმდეგ ოპოზიციურად განწყობილი სხვადასხვა მართლმადიდებული დაჯგუფებების მიერ (სერგიანელობავიკიპედია).

[3] საიდუმლო, რომელიც იესომ საიდუმლო სერობისას დააწესა, როცა პასექის სერობაზე მოწაფეებს ახალი და მარადიული აღთქმის ნიშნად შესთავაზა პური და ღვინო როგორც თავისი ხორცი და სისხლი(ევქარისტიაქრისტიანობის ლექსიკონი, )

კომენტარის დატოვება

თქვენი ელფოსტის მისამართი გამოქვეყნებული არ იყო. აუცილებელი ველები მონიშნულია *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.